2010: Gierenrots (€ 500.000,-)

Op 10 juli 2010 openden de Vrienden de ‘gierenrots’, een grote volière voor onder meer gieren, maraboes, kroonkraanvogels en hoornraven. De volière maakt het beeld van de Afrikaanse savanne af.

Je kunt geen Afrikaans continent maken zonder gieren. Toen in 2005 in Italië 200 Afrikaanse roofvogels in beslag werden genomen heeft Blijdorp daarom direct aangeboden een deel van de vogels een goede plek te geven.

Het verblijf heeft ook een belangrijke educatieve functie. Het gaat heel slecht met de gieren in de wereld. Vooral in Azië is de situatie dramatisch. De laatste 12 jaar is 97% van de gierenpopulatie in India en 92% van de gierenpopulatie in Pakistan simpelweg verdwenen! Ook in Afrika gaat het bergafwaarts. De gieren in Blijdorp fungeren als ambassadeurs voor hun soortgenoten in het wild.

De stalen palen in het verblijf zijn een verhaal apart. De palen moeten een tijdje mee gaan, dus houten palen zijn niet geschikt. Maar het moesten ook weer geen stalen palen zijn met een enorme betonfundering. Zo zwaar is het net niet. Uiteindelijk kwam men op het idee om (oude) lantarenpalen te gebruiken, of palen die de bovenleiding van de tram op haar plaats houden. De RET werkte mee en doneerde een grote hoeveelheid tweedehands palen (recycling!).

Ook voor de trekdraden werd een leuke oplossing bedacht: gladde zwarte kunststofkabels die samen met het zwarte net mooi wegvallen tegen de achtergrond. De grote kunstrots is een ware blikvanger. Bovenin de rotsen zijn warmtematjes verwerkt, zodat de vogels op koude dagen niet met hun poten vastvriezen aan de rots.

Diergaarde Blijdorp heeft drie soorten gieren: kapgieren, Rüppellsgieren en witruggieren.

Gieren houden elkaar goed in de gaten. In de vrije natuur vliegen Rüppellsgieren in een formatie met een vaste onderlinge afstand van elkaar van ongeveer een kilometer en speuren zo ieder hun eigen stuk af. Zodra ze één van hun buren een duikvlucht zien maken, dan is dat het sein om eropaf te gaan.

Ook de aaseters op de grond worden scherp in de gaten gehouden of ze door hun gedrag de locatie van een kadaver verraden. Door gebrek aan kracht kunnen de meeste gieren de huid van een grote prooi niet kapot krijgen. Daarom moeten ze wachten tot grote roofdieren zoals hyena’s hun werk hebben gedaan om daarna de rest op te eisen.

Gieren hebben evenals veel andere roofvogels een fantastisch gezichtsvermogen, ongeveer 30x sterker dan een mens. Als wij een gier nog net hoog in de lucht kunnen zien, dan kan die zelfde gier op de grond met gemak nog een muisje onderscheiden.

In Blijdorp krijgen de gieren hele kuikens, ratten en regelmatig een brok schapenvlees te eten. Nu lijkt het een logische gedachte dat je aan de gieren gemakkelijk vlees van ver over de datum kwijt zou kunnen, maar zo werkt het niet. Als vlees ingevroren is geweest dan kunnen er weer bacteriën in zitten die in de natuur niet voorkomen. Bovendien eten de maden in de natuur het bedorven vlees het eerst weg.

De gieren in Blijdorp krijgen dus vers vlees. De grotere brokken schapenvlees dienen ook vooral om het natuurlijk gedrag een kans te geven. Met hun snavels krijgen ze de stukken kapot. Gieren hebben net zoals een kat een ruwe tong om restjes vlees los te likken. Dieren die in de tuin doodgaan worden waar mogelijk op hun beurt weer een feestmaal.

De poten van een gier zijn niet sterk. Niet te vergelijken met de kracht van een arend bijvoorbeeld. De gieren kunnen hun greep ook niet ‘op slot zetten’ zoals veel andere soorten. Als de Stellerarend bijvoorbeeld iets vastgrijpt dan is een mens wat kracht betreft niet in staat om de klauw open te krijgen. Bij een gier kan dat zonder al te veel moeite.

Ten onrechte wordt gedacht dat in Afrika bijna ieder dier door een ander dier wordt gevangen en opgegeten. Maar driekwart van de dieren sterft een natuurlijke dood en wordt door de aaseters geruimd.

Met de komst van gieren kunnen ook de maraboes beter worden gehuisvest. Ook maraboes spelen een belangrijke rol bij het kadavervrij houden van de Afrikaanse savanne.

Een maraboe eet vrijwel alles van organische oorsprong tot zelfs groente toe. Wat betreft het voedsel voor de jongen is de vogel veel kieskeuriger: uitsluitend complete gewervelde dieren, met een flink kalkgehalte. Het zijn sowieso zorgvuldige ouders. Ook als de kuikens niet meer warm gehouden moeten worden of beschut moeten worden tegen de zon, blijven de ouders hen bewaken.

Onder de hete Afrikaanse zon is het belangrijk om regelmatig af te koelen. Maraboe-ouders dragen snavels vol water naar hun nest om over de jongen te gieten. Ook poepen ze over hun lange poten. Doordat het vocht in de ontlasting verdampt koelen de poten. Het afgekoelde bloed stroomt daarna door het lichaam.

Het gaat niet geweldig met de maraboe in dierentuinen. Wereldwijd hebben er in slechts 22 dierentuinen broedgevallen plaatsgevonden. Vanuit Blijdorp is in 2005 een Europees Stamboek (ESB) opgezet. Daarbij zijn de gegevens van bijna 900 maraboes uit heden en verleden achterhaald. In 2005 leefden er ongeveer 300 maraboes in 100 Europese tuinen die deelnemen aan het ESB.

Uit het onderzoek ten behoeve van het ESB bleek dat maraboes in dierentuinen zich veel later voortplanten dan de wilde soortgenoten. Veel vogels sterven voordat ze de kans hebben om te broeden.

Maraboes in dierentuinen sterven echter zelden aan een ziekte. De belangrijkste doodsoorzaak is moord! Maraboes zijn weliswaar kolonie-vogels, maar in het wild bestaat de mogelijkheid om agressie te ontlopen, door bijvoorbeeld weg te vliegen.

De oplossing voor dit probleem is tweeledig. Ten eerste moeten verzorgers goed opletten en bij agressie tussen beiden komen. Vervolgens is het belangrijk dat het verblijf voldoende variatie biedt, zodat de vogels buiten elkaars gezichtsveld kunnen blijven en zich over ruimte kunnen verdelen. Dominante maraboes staan in de natuur letterlijk hoger dan ondergeschikte vogels. De beschikbaarheid van zitstokken op verschillende hoogten kan mogelijk agressie verminderen.

Het verblijf wordt ook door de bewoners gewaardeerd. Binnen een jaar na de opening van onze gierenrots is er een jonge Rüppelsgier geboren!