2009: Stellerzeearendenvolière (€ 50.000,-)

Op een stralende zaterdagmiddag, na afloop van de Algemene Ledenvergadering van 19 april 2009, openden enige honderden leden het nieuwe verblijf voor de Steller zeearenden. Het verblijf ziet er prachtig uit, zo aan het water. Na de ijsberen was dit het tweede verblijf van de Vrienden in Artica.

Het was een bijzondere opening. De dieren waren net verhuisd, dus nog een beetje nerveus. Om die reden is besloten om zo min mogelijk geluid te maken. De speech bleef achterwege en het applaus werd vervangen door wapperen met de handen. Dat leverde een heel speciaal plaatje op!

De Steller-zeearend is één van de acht soorten zee- en visarenden. Met zijn spanwijdte tot 2,5 meter en een gewicht tot zelfs 10 kg is het één van de zwaarste roofvogels ter wereld. De Andes Condor is nog wat zwaarder: tot wel 12 à 13 kg. Zoals de naam al doet vermoeden leven zeearenden dicht bij de kust om vis te vangen. De Steller-zeearend is aan de kusten van oostelijk Siberië te vinden, rondom het schiereiland Kamtsjatka en het mondingsgebied van de rivier de Amoer. Er zijn naar schatting nog ruim 3000 paar Steller-zeearenden in het wild. Maar ook deze soort ondervindt steeds meer bedreigingen. De kustgebieden waar ze leven zijn rijk aan olie. De zoektocht naar olie en het ontwikkelen van olieboorplatforms verstoren broedpogingen. Steeds meer arenden verlaten daardoor voortijdig hun nest.

Het overgrote deel van zijn voedsel haalt de Steller-zeearend uit het water of van de oever. Hij eet heel veel vis en met name de paaitijd van zalmen in de vroege herfst zorgen voor een waar feestmaal. Zodra de zalmen op weg naar hun paaigebied de rivieren optrekken, komt het dikwijls voor dat een Steller-zeearend gewoon aan de oever wacht tot een zalm voorbij komt zwemmen om er vervolgens met een sprong bovenop te duiken. In andere jaargetijden vind je Steller-zeearenden ook wel op een hoge uitkijkpost zoals een boom of rotsrichel. Zodra een vis in beeld komt duikt de arend erop af. Behalve vis eten Steller-zeearenden ook wel vogels zoals jonge ganzen en zelfs kadavers. De bemachtigde prooi wordt op de grond uit elkaar getrokken en opgegeten.

De twee Steller-zeearenden van Diergaarde zijn sinds medio 2006 in de Diergaarde en hebben al die tijd in de vliegkooi in het Aziatisch moeras gezeten. De verhuizing van de twee dieren had heel wat voeten in de aarde. Zoals gezegd, zijn de vogels behoorlijk fors met een zware haaksnavel en niet te vergeten grote klauwen. Die pak je dus niet zomaar even beet. De beste en veiligste manier om deze dieren onder controle te houden is door het borstelige gedeelte van een bezem op de klauwen te zetten om zo het dier te fixeren en vervolgens een net over de vogel te gooien. Vervolgens wordt de vogel met vereende krachten in een transportkist gedaan en kan het dier verhuisd worden naar hun nieuwe verblijf.

Het nieuwe verblijf is een stuk opener dan het verblijf in het Aziatische moeras. De dieren moesten dus wel even wennen aan het licht en de ruimte om zich heen. Het verblijf is ingericht met een aantal boomstronken, zodat de vogels voldoende uitkijkposten hebben. Je zou kunnen zeggen dat de Steller-zeearenden het ruimste uitzicht hebben in de Diergaarde. Vanuit hun verblijf kijken ze ongehinderd de grote vijver op met het hotel op de achtergrond. Behalve een kleine separatieruimte, waar de vogels ingaan als de verzorgers de volière willen schoonmaken, is er geen binnenverblijf. In de natuur zijn de vogels uiteraard ook aan alle elementen bloot gesteld, dus meer dan een afdakje hebben de dieren niet nodig.

Zoals gezegd zijn Steller-zeearenden vissers. Ze krijgen dan ook de meeste dagen in de week vis te eten zoals haring en makreel, maar ook zoetwatervissen als voorn. Daarnaast krijgen ze ratten of cavia?s en een stuk bot met wat vlees om te kluiven. Gemiddeld krijgt een dier 1 tot 2 kg per dag te eten. In eerste instantie kregen de dieren vijf dagen in de week eten, maar omdat het gewicht van de dieren in het nieuwe verblijf afnam, worden de vogels nu elke dag gevoerd. Het verblijf van de zeearenden staat in open verbinding met de vijver buiten de Diergaarde. Wie weet is een visje wel eens zo dom om door de mazen van het net te zwemmen. Benieuwd of de Steller-zeearenden dan gehoor geven aan hun instinct.

Steller-zeearenden vormen paartjes voor het leven. Vroeg in het voorjaar baltst een paartje om de relatie weer te versterken. Helaas kunnen de vogels deze luchtdans niet uitvoeren in gevangenschap, hoe groot de volières ook zijn. De nestelplaatsen, enorme constructies van takken van wel 2 meter doorsnede, worden jaren achtereen gebruikt. Het nest is meestal hoog in de bomen gemaakt. Per legsel worden slechts één of twee eieren gelegd, die na een dag of 40 uitkomen. Na 10 weken vliegen de jongen voor het eerst uit, maar bedelen dan nog regelmatig bij de ouders om voedsel. Na een jaar zijn de jongen zelfstandig genoeg om op eigen benen te staan en verlaten de ouders definitief. Het duurt dan nog zo?n drie jaar voordat de jongen volwassen zijn, een partner zoeken en een eigen nest bouwen.

Er zijn niet veel dierentuinen in Europa die Steller-zeearenden in de collectie hebben. In Nederland is Avifauna de enige andere tuin.

Sinds woensdag 21 december 2011 vliegen er weer twee Steller-zeearenden in het door de Vereniging Vrienden van Blijdorp geschonken verblijf in het Arctica-gedeelte van de Rotterdamse Diergaarde. Daar zaten zij al even eerder in 2009, maar het onderkomen is sinds die tijd vergroot en opgeknapt, waardoor de imponerende vogels tijdelijk elders in de dierentuin onderdak hadden.

In hun nieuwe verblijf hebben zij de beschikking over een grote vliegkooi die zich deels uitstrekt over het water. De forse hardhouten palen die het grote net omhoog houden zijn hergebruikte meerpalen uit de Rotterdamse haven. Deze meerpalen hebben al tientallen jaren dienst gedaan en werden voor dit doel in de lengterichting doorgezaagd en geschild zodat ze er nu weer als “nieuw” uitzien. Om die reden hebben deze dragende delen van de volière het FSC keurmerk verkregen.